Οικονομικά υποδείγματα. Οι πρόσθετες υποθέσεις στο νόμο της ζήτησης

Τα Οικονομικά υποδείγματα (models) όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο βασίζονται σε κάποιες υποθέσεις – παραδοχές.

Αναφερόμενοι για παράδειγμα στο νόμο της ζήτησης, δηλαδή στην αρνητική σχέση τιμής και ζητούμενης ποσότητας ενός αγαθού, θεωρούμε ότι δεν υπάρχει μεταβολή κάποιων  άλλων προσδιοριστικών παραγόντων (πχ. εισοδήματος). Αυτή την παραδοχή της σταθερότητας την εκφράζουμε με τη γνωστή υπόθεση ceteris paribus.

Θέλοντας να προσεγγίσουμε περισσότερο την πραγματικότητα της παραπάνω καταναλωτικής συμπεριφοράς θα πρέπει να αναφερθούμε και σε πρόσθετες παραδοχές που ισχύουν στην ανάλυση μας.

Πλήρης Ανταγωνισμός

Η επιχείρηση είναι Price taker

Δεχόμαστε ότι η μορφή αγοράς που αναφερόμαστε είναι πλήρως ανταγωνιστική. Μεταξύ άλλων αυτή η παραδοχή σημαίνει ότι λόγω του μεγάλου αριθμού επιχειρήσεων καμιά δεν μπορεί να μεταβάλλει – επηρεάσει την τιμή. Για παράδειγμα, αν μια επιχείρηση αυξήσει την τιμή πώλησης κινδυνεύει να χάσει όλους τους πελάτες της μια και θα οδηγηθούν για τις αγορές τους σε μια από τις πολλές άλλες. Δηλαδή η κάθε επιχείρηση στον πλήρη ανταγωνισμό είναι price taker.

Η ομοιογένεια του προϊόντος

Με την υπόθεση αυτή θεωρούμε ότι δεν υπάρχει ποιητική διαφορά στο προϊόν μεταξύ των επιχειρήσεων που το προσφέρουν στην αγορά.

Επομένως είναι αδιάφορο για τον καταναλωτή η επιλογή της επιχείρησης από την οποία θα αγοράσει το προϊόν.

 

Τέλεια (πλήρης) γνώση των δεδομένων της αγοράς

Τα οικονομούντα άτομα υποθέτουμε ότι έχουν πλήρη γνώση των συνθηκών της αγοράς. Αναφερόμενοι στους καταναλωτές δεχόμαστε ότι είναι γνώστες των τιμών όλων των αγαθών, των υποκατάστατων και των συμπληρωματικών.

Κατά συνέπεια οι καταναλωτές γνωρίζουν ποια αγαθά και σε ποιες τιμές θα πρέπει να αγοράσουν (ανάλογα με το εισόδημά τους) ώστε να πετύχουν το στόχο τους που είναι η μεγιστοποίηση της χρησιμότητας.

 

Είναι πράγματι δύσκολο να αποδεχτούμε το κατά πόσο η ύπαρξη τόσο πολλών υποθέσεων περιγράφει πειστικά την πραγματικότητα. Όμως δεν πρέπει να παραλείπουμε το γεγονός ότι στα οικονομικά υποδείγματα δεν είναι εφικτή η εφαρμογή συνθηκών ελεγχόμενου πειράματος. Κάτι το οποίο επιβάλλει την υιοθέτηση υποθέσων.

 

Ζητούμενη ποσότητα και Ζήτηση. Οι διαφορές στη διαγραμματική απεικόνιση

Ξεκινώντας την ανάλυση της θεωρίας της Ζήτησης είναι συχνά στη σκέψη του αναγνώστη ασαφής ο διαχωρισμός των εννοιών: Ζητούμενη ποσότητα  και Ζήτηση.

Σε προηγούμενο άρθρο Η Ζήτηση των αγαθών έχουμε αναφερθεί εκτενώς στις πολύ σημαντικές διαφορές μεταξύ των εν λόγω εννοιών. Στην τωρινή αναφορά μας θα επικεντρωθούμε περισσότερο στον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο οι συγκεκριμένες μεταβολές απεικονίζονται στα αντίστοιχα διαγράμματα.

Η Zητούμενη ποσότητα και η τιμή

Είναι γνωστό ότι η Ζητούμενη ποσότητα (QD) ενός αγαθού εξαρτάται από την τιμή (Ρ) του. Η σχέση αυτή είναι αρνητική και ισχύει υπό την προϋπόθεση ότι οι προσδιοριστικοί παράγοντες της Ζήτησης (π.χ. το εισόδημα των καταναλωτών) παραμένουν σταθεροί. Η σταθερότητα αυτών των (άλλων) παραγόντων αποδίδεται όπως έχουμε αναφέρει στο Οικονομική Επιστήμη. Μια πρώτη γνωριμία με την έκφραση ceteris paribus.

Διάγραμμα 1

Ζητούμενη ποσότητα και Ζήτηση

Μετατόπιση σε άλλο σημείο της ίδιας καμπύλης Ζήτησης (π.χ. από το Α στο Β) λόγω μεταβολής της τιμής.

Όπως εμφανίζεται στο Διάγραμμα 1 η αύξηση της τιμής από Ρ1 σε Ρ2 σημαίνει αντίστοιχα μείωση της Ζητούμενης ποσότητας από Q1 σε Q2. Διαγραμματικά υπάρχει μια μεταφορά από το σημείο Α στο σημείο Β της καμπύλης Ζήτησης (D).

Συμπέρασμα: Όταν μεταβάλλεται η τιμή ενός αγαθού μετατοπιζόμαστε σε άλλο σημείο της ίδιας καμπύλης Ζήτησης

Η Zήτηση και οι προσδιοριστικοί της παράγοντες

Μεταβολή στη Ζήτηση έχουμε όταν υπάρχει μεταβολή ενός ή περισσοτέρων από τους παρακάτω προσδιοριστικούς παράγοντες και όχι όταν μεταβάλλεται η τιμή.

  1. Εισόδημα
  2. Τιμές υποκατάστατων και συμπληρωματικών αγαθών
  3. Αριθμός καταναλωτών
  4. Προτιμήσεις καταναλωτών
  5. Προβλέψεις καταναλωτών για το μελλοντικό επίπεδο του εισοδήματος και των τιμών

Η μεταβολή των εν λόγω παραγόντων σημαίνει μεταβολή της συνάρτησης Ζήτησης και κατά συνέπεια όπως εμφανίζεται στο Διάγραμμα 2 μετατόπιση της αρχικής καμπύλης Ζήτησης (D) προς τα δεξιά (DB) αν αυξηθεί η Ζήτηση και προς τα αριστερά (DΓ) αν αντίστοιχα μειωθεί.

Διάγραμμα 2

Ζητούμενη ποσότητα και Ζήτηση

Μετατόπιση της καμπύλης Ζήτησης (δεξία ή αριστερά) λόγω μεταβολής προσδιοριστικού παράγοντα της Ζήτησης

Κρατώντας την τιμή σταθερή θα μεταφερθούμε στο σημείο Β της καμπύλης Ζήτησης DB ή στο σημείο Γ της καμπύλης ζήτησης DΓ αντίστοιχα.

Συμπέρασμα: Όταν μεταβάλλεται ένας προσδιοριστικός παράγοντας της Ζήτησης μετατοπίζεται η καμπύλη Ζήτησης.

Ταυτόχρονη μεταβολή στη Ζητούμενη ποσότητα και Ζήτηση

Βεβαίως εκτός από τις προηγούμενες μεμονωμένες περιπτώσεις μεταβολών (Ζητούμενης ποσότητας και Ζήτησης) μπορεί να συμβεί  αυτό που ονομάζουμε ταυτόχρονη μεταβολή. Για παράδειγμα, αν αρχικά έχουμε μεταβολή της τιμής μετατοπιζόμαστε σε άλλο σημείο της αρχικής καμπύλης. Στη συνέχεια αν μεταβληθεί προσδιοριστικός παράγοντας της Ζήτησης μετατοπίζεται ολόκληρη η καμπύλη.

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Η πλήρης απασχόληση των συντελεστών παραγωγής (ΣΠ)

Καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων και πλήρης απασχόληση των ΣΠ

Έχοντας τελειώσει το πρώτο κεφάλαιο  της ύλης οι μαθητές θα έχουν διαπιστώσει ότι αν και στην πραγματικότητα ποτέ δεν υφίσταται η πλήρης απασχόληση των ΣΠ – εξάλλου η ΚΠΔ αναφέρεται σε μια υποθετική οικονομία – είναι απαραίτητη αυτή η υπόθεση στην προσπάθεια υπολογισμού των μέγιστων παραγωγικών δυνατοτήτων της οικονομίας.

Γνωρίζοντας λοιπόν το μέγιστο των δυνατοτήτων  θα είμαστε σε θέση να υπολογίσουμε το ύψος της απώλειας της παραγωγής αν για παράδειγμα υπάρχει ανεργία της τάξης του 15% (μορφή υποαπασχόλησης των ΣΠ).

Για το λίγο μετά της οικονομικής σας παιδείας

Σε μακροοικονομικό επίπεδο θα έχει ενδιαφέρον η ανάλυση της σχέσης μεταξύ αποπληθωρισμένου ΑΕΠ και ποσοστού ανεργίας .

ΑΕΠ -  Ακαθόριστο εγχώριο προϊόν: Η συνολική αξία της εγχώριας παραγωγής τελικών αγαθών και υπηρεσιών εντός ενός έτους.

Αποπληθωρισμένο ΑΕΠ: Έχει αφαιρεθεί από την αξία της παραγωγής η ενδεχόμενη επίδραση της μεταβολής των τιμών.

Ποσοστό ανεργίας: Η ποσοστιαία σχέση μεταξύ ανέργων και εργατικού δυναμικού.

 

Υποαπασχόληση συντελεστών παραγωγής και ΚΠΔ

Όταν μια οικονομία λειτουργεί σε ένα συνδυασμό παραγωγής των αγαθών (Χ) και (Ψ) που βρίσκεται εσωτερικά της Κ.Π.Δ υπάρχει υποαπασχόληση συντελεστών παραγωγής ή μη ορθολογική χρήση τους.

Επομένως για να μεταβεί σε συνδυασμό που θα βρίσκεται πάνω στην Κ.Π.Δ θα πρέπει να υπάρξει πλήρης και ορθολογική χρήση όλων των συντελεστών παραγωγής.

Αυτό δεν επηρεάζει τη θέση της Κ.Π.Δ, άρα δεν αναφερόμαστε σε μετακίνησή της.

Το κόστος ευκαιρίας ενός αγαθού και η έννοια της θυσίας

Η αύξηση της παραγωγής ενός αγαθού (Χ) γίνεται με μεταφορά συντελεστών παραγωγής (ΣΠ) που απασχολούνται στην παραγωγή άλλου/ων αγαθού/ων.

Επομένως θα υπάρχει πάντα απώλεια (θυσία) κάποιου/ων αγαθού/ων όταν η οικονομία αποφασίζει την αύξηση παραγωγής του πρώτου αγαθού (Χ). Το γεγονός αυτό μας βοηθά να αντιληφθούμε την έννοια του πραγματικού (εναλλακτικού) κόστους ενός αγαθού αλλά και αυτή του κόστους ευκαιρίας που υφίσταται γιατί η ακριβώς ποσότητα των ΣΠ (βραχυχρόνια) θεωρείται δεδομένη.

Παραγωγικές δυνατότητες και εν δυνάμει ΣΠ

Οι μέγιστες παραγωγικές δυνατότητες της οικονομίας ορίζονται με δεδομένο (μεταξύ άλλων) ότι όλοι οι συντελεστές παραγωγής απασχολούνται.

Επομένως η ύπαρξη εν δυνάμει συντελεστών παραγωγής δεν σημαίνει «μείωση» των παραγωγικών δυνατοτήτων, αλλά μη πλήρη αξιοποίηση αυτών

Διαγράμματα και Πίνακες

Είναι σημαντικό να αποκτήσετε το συντομότερο δυνατόν την ικανότητα μεταφοράς σε διάγραμμα ή πίνακα των δεδομένων της ερώτησης - άσκησης.

Η εικόνα πολλές φορές κατευθύνει τη σκέψη.

ΑΟΘ – Σχολιασμός θεμάτων (Πανελλαδικές εξετάσεις 2017)

ΑΟΘ – Σχολιασμός θεμάτων 2017. Η γνώμη μας σχετικά με τα φετινά θέματα των πανελλαδικών εξετάσεων στις Αρχές Οικονομικής Θεωρίας είναι ότι απαιτούσαν από τον μαθητή ουσιαστική κατανόηση της ύλης. Κάτι το οποίο - σύμφωνα με  τη δική μας άποψη, είναι απαραίτητο να συμβαίνει.

Έχουμε επανειλημμένως υποστηρίξει: α) ότι το μάθημα ΔΕΝ είναι «λογικής» μαθαίνω έννοιες απέξω,  β) την αναγκαιότητα χρήσης διαγραμμάτων τα οποία αφενός βοηθούν στην κατανόηση των ερωτημάτων και αφετέρου (και σε πολλές περιπτώσεις) «φανερώνουν» την λύση, αλλά και γ) ότι αυτό που χαρακτηρίζει ένα μάθημα σε δύσκολο ή εύκολο είναι ο βαθμός «σωστής» προσέγγισής του από τον μαθητή από την πρώτα ακούσματα που θα έχει.

 

Οι δικές μας σκέψεις για τα φετινά θέματα είναι οι παρακάτω:

ΘΕΜΑ Α

Σαφή ερωτήματα χωρίς κάποιο «πονηρό» σημείο. Το ερώτημα Α3 ήθελε ιδιαίτερη προσοχή στην εκφώνησή του αλλά και στη συγκριτική πρόκριση της απάντησης δ έναντι της β. Αρκετοί υποψήφιοι θεώρησαν το σιτάρι και το ψωμί συμπληρωματικά αγαθά με αποτέλεσμα να επιλέξουν το β. Βεβαίως η ανάγνωση και μόνο της δ επιλογής θα έπρεπε να τους κάνει να το ξανασκεφτούν. Η γνώμη μας πάντως είναι ότι το β θα μπορούσε να μην υπάρχει σαν πιθανή απάντηση.

 ΘΕΜΑ Β

Απόλυτα σαφείς ερωτήσεις που φωτογράφιζαν πολύ καθαρά τις ζητούμενες απαντήσεις.

ΘΕΜΑ Γ

Γ1. Εδόθη το στοιχείο της μεγιστοποίησης του μέσου προϊόντος για L = 50 ενώ δεν ήταν απαραίτητη πληροφορία στην συμπλήρωση των ερωτηματικών (κενών). Κάτι τέτοιο βεβαίως δίνει πρόσθετη δυνατότητα επίλυσης.

Γ3. Είχε ενδιαφέρον ότι από τη σχέση TC = 50 + W.L + C.Q  ουσιαστικά δινόταν ότι FC = 50 δεδομένου ότι TC = FC + VC  και VC = L.W + C.Q

Γ4. Χρειάζονταν αρκετοί υπολογισμοί και συμφωνούμε με τη μοριοδότηση των 8 μονάδων.

Τα υπόλοιπα ερωτήματα δεν χρήζουν (κατά την άποψή μας) κάποιας ιδιαίτερης ανάλυσης ή παρατήρησης.

ΘΕΜΑ Δ

Δ1.Κλασικό ερώτημα χωρίς κάτι το ιδιαίτερο για σχολιασμό.

Δ2, Δ3, και Δ4.

Ο βαθμός δυσκολίας δεν ήταν (συγκριτικά με άλλες χρονιές) μικρός. Όμως δεν θεωρούμε ότι ο προσεκτικός και με μαθηματική σκέψη υποψήφιος θα δυσκολευόταν να υπολογίσει τις νέες συναρτήσεις ζήτησης και προσφοράς (Δ2) αλλά και να απαντήσει στα Δ3 και Δ4 ερωτήματα αν είχε κάνει στο πρόχειρό του διάγραμμα.

 

Κλείνοντας το σχολιασμό μας ευχόμαστε καλά αποτελέσματα στους μαθητές και κυρίως να «εισπράξουν» το ανάλογο της προσπάθειά τους.

ΑΟΘ ~ Για όσες / ους τελείωσαν την Β' Λυκείου

Μια και σε λίγες μέρες ξεκινάει η καλοκαιρινή προετοιμασία σας και αναφερόμενος σε εκείνες / ους που ενδιαφέρονται για τα οικονομικά θα ήθελα να σας πω την άποψή μου για το πως να «αντιμετωπίσετε» την Οικονομική θεωρία.

Από την αρχή να έχετε στην σκέψη σας ότι ΔΕΝ είναι μάθημα που πρέπει να προσεγγίσετε με τη λογική της αποστήθισης εννοιών. Αντίθετα, θα πρέπει να καταβάλετε προσπάθεια να «μπείτε» στη λογική των εννοιών, νόμων, κανόνων και ορισμών. Τότε θα είσαστε σε θέση να «παρακολουθήσετε» την εξέλιξη της ύλης – κεφαλαίων, αλλά και σύντομα να καταλάβετε τη λογική σύνδεση - αλληλουχία της οικονομικής  σκέψης.

Για παράδειγμα, ίσως έχετε ήδη ακούσει για το κύριο οικονομικό πρόβλημα των οικονομιών. Εάν κατανοήσετε την ουσία του, το τι «κρύβεται» από πίσω του, θα γίνουν «αναμενόμενα» ακούσματα όσα αναφέρονται στη συνέχεια στην καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων ή στο γιατί το κόστος ευκαιρίας ενός (οικονομικού) αγαθού  σημαίνει θυσία – απώλεια άλλου / ων που θα μπορούσαν να παραχθούν αντί αυτού.

Το πρώτο κεφάλαιο ΔΕΝ είναι αντιπροσωπευτικό της συνέχειας. Αυτό σας το αναφέρω γιατί ενδέχεται να σας «κουράσει». Αποφεύγοντας όμως την αποστήθιση και επιδιώκοντας την σύνδεση των εννοιών η αίσθηση «κούρασης» θα μειωθεί. Ασφαλώς το ότι δεν είναι αντιπροσωπευτικό ΔΕΝ σημαίνει ότι «πρέπει» να  το υποτιμήσετε.

Το πιο σημαντικό (με διαφορά) κεφάλαιο της ύλης σας από άποψη ουσιαστικής κατανόησης και μεθοδολογίας είναι το 2ο που αναφέρεται στη Ζήτηση των αγαθών. Αν και μέχρι τότε που θα ακούσετε για τη Ζήτηση θα τα ξαναπούμε ας έχετε υπόψη σας από τώρα τη σπουδαιότητα της κατανόησης του για την επιτυχία σας στις εξετάσεις.

Να ακούτε τους καθηγητές σας σε εκείνα τα σημεία που «επιμένουν» και ειδικά όταν τους πιάνει η «γκρίνια» τους γι αυτά…

ΚΑΛΗ ΑΡΧΗ στην προσπάθειά σας!

Πανελλαδικές εξετάσεις ~ Διαγωνίσματα προετοιμασίας μέχρι το παρά πέντε;

Η προετοιμασία για τις πανελλαδικές εξετάσεις έχει αρχίσει εδώ και αρκετό χρόνο. Κατά τη διάρκεια αυτού του διαστήματος οι υποψήφιοι είχαν την ευκαιρία μέσα από τα διαγωνίσματα που έγραψαν να εντοπίσουν τα δυνατά και αδύνατα σημεία τους, αλλά  και να παρακολουθήσουν την εξέλιξη -  πορεία της προσπάθειάς τους.

Αυτός ακριβώς είναι και ο «ρόλος» των προσομοιώσεων. Δηλαδή να «δοκιμαστεί» ο υποψήφιος για εισαγωγή στα ΑΕΙ – ΤΕΙ σε συνθήκες ίδιες (στο μέτρο του εφικτού) με αυτές που θα συναντήσει σε λίγες μέρες που θα κληθεί να γράψει τις επίσημες εξετάσεις.

Οι συνθήκες βέβαια αφορούν ή πρέπει να αφορούν την δυσκολία, τον αριθμό των θεμάτων, τον διαθέσιμο χρόνο, τις συνθήκες επιτήρησης, κ.α.

Υπάρχει όμως ένα παράγοντας που δεν μπορεί να «εμφανιστεί» και πειστικά να «υπάρχει» στα διαγωνίσματα προετοιμασίας. Και αυτός ονομάζεται άγχος. Αυτό που θα εμφανιστεί περιμένοντας τα θέματα, θα συνεχιστεί όταν τους ρίξεις μια πρώτη ματιά και θα ενταθεί όταν θα ψάχνεις την εικόνα της «ασφάλειας» που σου έδινε η παρουσία του καθηγητή σου, αλλά αυτή δεν θα υπάρχει.

Αυτός ο παράγοντας - άγχος -  δεδομένου ότι δεν μπορεί να εξαφανιστεί θα πρέπει να ελεγχθεί ή περιοριστεί στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό.

Κατά τη γνώμη μας ένας από τους τρόπους που αυτό είναι δυνατόν να επιτευχθεί  είναι και η ύπαρξη ενός διαστήματος «ηρεμίας» για τον μαθητή προ των επίσημων εξετάσεων.

Η χρησιμότητα των διαγωνισμάτων μέχρι και λίγες μέρες πριν την έναρξη των πανελλαδικών δεν μας βρίσκει σύμφωνους και αυτό γιατί οι πιθανότητες για τον υποψήφιο φοιτητή να «μάθει» την τελευταία στιγμή κάτι που δεν έχει ακούσει μέχρι σήμερα θεωρούμε ότι είναι περιορισμένες.

Αντίθετα, υπάρχει το ενδεχόμενο, ένα θέμα που θα δυσκολέψει να «επιβαρύνει» την ψυχολογία δημιουργώντας μια ασυνείδητη γενίκευση της δυσκολίας που θεωρούμε ότι έχουμε. Κάτι τέτοιο θα δημιουργήσει πρόσθετο άγχος και χρόνος πλέον για να αντιμετωπιστεί δεν θα υπάρχει.

Ασφαλώς η παραπάνω άποψη εκφράζει εμάς και επομένως δεν είναι απαραίτητο να συμφωνεί το σύνολο των συναδέλφων, μαθητών και γονιών.

Σε «ευθυγράμμιση» όμως με τα πιστεύω μας επί του θέματος, δεν θα δημοσιεύσουμε νεότερο διαγώνισμα (εκτός αυτών που ήδη έχουμε)

Υπομονή, προσπάθεια, πίστη στις δυνατότητές σας και σωστή επανάληψη!

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το