8 Χρόνια με λιτότητα

Ποιο ακριβώς είναι το σημερινό στίγμα της Ελληνικής οικονομίας μετά από 8 χρόνια με λιτότητα; Ας φωτογραφήσουμε μερικά αντιπροσωπευτικά στοιχεία (οικονομικούς δείκτες) στην προσπάθειά μας όχι να το εντοπίσουμε - είναι γνωστή η οικονομική, και όχι μόνο, πραγματικότητα της χώρας μας - όσο να αναλύσουμε το εάν οδηγούμαστε στην έξοδο από την κρίση ή περνάμε σε οριστική υποβάθμιση της οικονομίας μας.

ΑΕΠ (Η αξία της παραγωγής)

Εξ ορισμού ύφεση σημαίνει μείωση του ΑΕΠ, και πράγματι  από τα 239 € δις το 2009 φτάσαμε στα 185 € δις το 2015 (Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ - ΑΕΠ σε σταθερές τιμές του 2010). Ασφαλώς αυτό μεταφράζεται (η άλλη όψη του ΑΕΠ) και σε μείωση του εισοδήματος.

Η μείωση της παραγωγής είναι γνωστό ότι προκαλεί αύξηση της ανεργίας, άρα μείωση του εισοδήματος, επομένως μείωση της κατανάλωσης. Σαν αποτέλεσμα οδηγούμαστε σε  περαιτέρω μείωση της παραγωγής και να ‘μαστε αντιμέτωποι με τον γνωστό φαύλο κύκλο της ύφεσης.

Λιτότητα (οι συνέπειες)

Η λέξη λιτότητα εισέβαλε στην οικονομία της χώρας και βέβαια δεν αναφέρεται μόνο στον περιορισμό της ιδιωτικής και δημόσιας δαπάνης. Επεκτείνεται και στον περιορισμό (έως και εξαφάνιση) των τραπεζικών χρηματοδοτήσεων προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

Ταυτόχρονα επιβάλλεται μια θεαματική αύξηση της φορολόγησης φυσικών και νομικών προσώπων σε μια προσπάθεια βελτίωσης της εικόνας του ισοζυγίου της Γενικής Κυβέρνησης.

Στο σημείο αυτό, οι ασκούντες την οικονομική πολιτική ξεχνούν τον  Arthur Laffer. Η γνωστή καμπύλη (Laffer curve) δείχνει τη σχέση μεταξύ ύψους φορολογικών συντελεστών και φορολογικών εσόδων.

Σαν αποτέλεσμα συμβαίνει το αναμενόμενο. Δηλαδή μείωση των φορολογικών εσόδων (από παραγωγή, εισαγωγές και εισοδήματα – εισπραττόμενοι φόροι) από τα 48,1 € δις το 2009 σε 44,8 € δις το 2015. (Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ). Βεβαίως κάποιος θα ισχυριστεί ότι η μείωση των φορολογικών εσόδων οφείλεται κυρίως στη μείωση της παραγωγής - εισοδημάτων. Εμείς όμως αυξήσαμε τους φόρους σε περίοδο μείωσης του ΑΕΠ! Αυτή η εντυπωσιακή πολιτική ασφαλώς περιορίζει (σταδιακά) την ικανότητα (του φορολογούμενου) πληρωμής των φόρων. Αναμενόμενο λοιπόν το αποτέλεσμα της μείωσης των φορολογικών εσόδων του κράτους.

Στο σημείο αυτό παρατηρείται το πρώτο εντυπωσιακό στοιχείο. Προσπαθώντας να αυξήσουμε τα έσοδα του κράτους από τους φόρους αφοπλίζουμε τους φορολογούμενους!!!

Δανειοδότηση

Το 2010 κορυφώνεται η δανειοδότηση του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας που φθάνει τα 125,4 € δις (Πηγή: tradingeconomics.com).

Η μείωση του εισοδήματος (που πρωτο-εμφανίζεται την ίδια περίοδο) ασφαλώς δυσχεραίνει έως και καθιστά αδύνατη αφενός την κανονική αποπληρωμή των δανείων, και αφετέρου την φορολογική συνέπεια των ιδιωτών προς το Δημόσιο και τα ταμεία με αποτέλεσμα να αναφερόμαστε πλέον σε ένα μη εξυπηρετούμενο ιδιωτικό χρέος.

Δεν μπορούμε βέβαια να ξεχάσουμε και το Δημόσιο χρέος που το 2015 ανέρχεται σε 311,4 € δις (Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ).

Και εδώ μας εμφανίζεται το δεύτερο εντυπωσιακό στοιχείο! Σε Μακρο επίπεδο ζητάμε ρύθμιση του Δημοσίου χρέους από τους δανειστές, ενώ σε Μικρο επίπεδο δεν προσφέρουμε αντίστοιχη ρύθμιση. Αντίθετα καταφεύγουμε σε πλειστηριασμούς! Ταυτόχρονα αναζητάμε funds για να αγοράσουν τα κόκκινα δάνεια ενδεχομένως στο 10 - 15 % της αξίας τους! Δηλαδή αν οι Τράπεζες προσέφεραν στους (κάποτε) πελάτες τους ένα κούρεμα της τάξης του 60 - 70 % θα έχαναν;

Επίλογος

Θα συμφωνήσουμε ότι η λιτότητα είναι ένα από τα εργαλεία για να αντιμετωπιστεί η ύφεση και να περάσει η οικονομία σε ρυθμούς ανάπτυξης.

Θα διαφωνήσουμε όμως με τον τρόπο που αυτή ασκείται. Πρόκειται για ένα ισοπεδωτικό οριζόντιο τρόπος τιμωρίας της προηγούμενης συμπεριφοράς μας και ταυτόχρονα απαγορευτικό της όποιας νέας ιδιωτικής πρωτοβουλίας - προσπάθειας! Στο ίδιο δε διάστημα αναφοράς ατυχώς δεν βλέπουμε την ύπαρξη προθυμίας για πραγματικές αλλαγές σε βασικές δομές της οικονομία μας (γνωστές και σαν μεταρρυθμίσεις).

Είμαστε της άποψης ότι η πολυετής λιτότητα και με τον τρόπο που εφαρμόζεται από μόνη της δεν οδηγεί στην ανάπτυξη, αλλά αντίθετα στην φτωχοποίηση των πολιτών και σε μια υποβάθμιση της οικονομίας.

 

Η συνάρτηση της ζήτησης (Demand function)

Η συνάρτηση ζήτησης σε πρώτο επίπεδο ανάλυσης

Το θεωρητικό υπόβαθρο

Η συνάρτηση ζήτησης  μας δείχνει τη σχέση μεταξύ τιμής (Ρ) ενός αγαθού (ανεξάρτητη μεταβλητή) και της ζητούμενης ποσότητάς (QD) του (εξαρτημένη μεταβλητή) που οι καταναλωτές είναι διατεθειμένοι αλλά και μπορούν να αγοράσουν σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Είναι γνωστό ότι η μεταβολή της τιμής – σύμφωνα με το νόμο της ζήτησης – μεταβάλλει την ζητούμενη ποσότητα προς την αντίθετη κατεύθυνση. Εξαίρεση αποτελούν τα Veblen και Giffen goods.

Γνωρίζουμε επίσης ότι η αρνητική (κατά κανόνα) σχέση των δύο μεταβλητών Ρ και QD ισχύει υπό την προϋπόθεση της σταθερότητας κάποιων άλλων παραγόντων (ceteris paribus) που επηρεάζουν την ζήτηση (π.χ. το εισόδημα των καταναλωτών). Εφαρμόζουμε δηλαδή απλή παλινδρόμηση (simple regression)

Η γραφική παράσταση της συνάρτησης ζήτησης μας δίνει την καμπύλη ζήτησης. Επομένως κατά μήκος μιας καμπύλης ζήτησης μπορούμε να διακρίνουμε τη ζητούμενη ποσότητα που αντιστοιχεί σε διαφορετικά επίπεδα τιμών.

Η πρακτική σημασία

Μεταφέροντας την παραπάνω λογική στη συνάρτηση της ζήτησης μπορούμε να αντιληφθούμε ότι:

  • Όταν μεταβάλλεται η τιμή της μεταβλητής Ρ αυτό που μεταβάλλεται είναι η τιμή της μεταβλητής QD και όχι η συνάρτηση της ζήτησης.
  • Επομένως η μεταβολή της τιμής μεταβάλλει την ζητούμενη ποσότητα και όχι τη ζήτηση (video)
  • Διαγραμματικά αυτό σημαίνει μετατόπιση σε άλλο σημείο της ίδιας καμπύλης ζήτησης και όχι μετατόπιση της καμπύλης ζήτησης
  • Η συνάρτηση της ζήτησης μπορεί να ορισθεί – υπολογιστεί εκεί όπου οι προσδιοριστικοί παράγοντες της ζήτησης παραμένουν σταθεροί.
  • Ασφαλώς η προηγούμενη παρατήρηση ισχύει ανεξάρτητα από την αλγεβρική μορφή της συνάρτησης.

 

 Η συνάρτηση ζήτησης σε επόμενο επίπεδο ανάλυσης

Πολλαπλή παλινδρόμηση (multiple regression)

Στην προσπάθεια μεγαλύτερης προσέγγισης της πραγματικότητας εφαρμόζουμε μοντέλα   πολλαπλής παλινδρόμησης. Χρησιμοποιούμε δηλαδή και άλλες ανεξάρτητες μεταβλητές (εκτός της τιμής) για να ερμηνεύσουμε την συμπεριφορά της εξαρτημένης μεταβλητής (ζητούμενη ποσότητα). Αυτές οι άλλες μεταβλητές είναι οι προσδιοριστικοί παράγοντες της ζήτησης τους οποίους διατηρούμε σταθερούς στην αρχική μας ανάλυση.

Βεβαίως θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και ο παράγοντας χρόνος (αναφοράς). Είναι γνωστό ότι, για παράδειγμα, δεν υπάρχει κανονικότητα  στη μεταβολή των προτιμήσεων των καταναλωτών  διαχρονικά.

Ένα πρόσθετο θέμα είναι η επιλογή των σωστών ανά μεταβλητή (παράγοντα) συντελεστών στάθμισης(βαρύτητας). Δηλαδή το κατά πόσο ο κάθε παράγοντας επηρεάζει την ζητούμενη ποσότητα. Προς αυτή την κατεύθυνση η συμμετοχή της Στατιστικής και της Οικονομετρίας είναι απαραίτητη.

Τέλος πρόβλεψη απαιτείται και για τυχαίους παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την εξαρτημένη μεταβλητή (QD) που στο σήμερα δεν μπορούμε να φανταστούμε

Η μορφή της συνάρτηση

Σε αυτή λοιπόν την περίπτωση η μορφή της συνάρτησης θα είναι: QD = f (A, aP, a1X1, a2X2,.., anXn,U) Όπου, P, Χ1, Χ2, ..,Χn προσδιοριστικοί παράγοντες (ερμηνευτικές μεταβλητές) της QD. Η U τυχαία - στοχαστική μεταβλητή. Τα a, a1, a2,..,an οι αντίστοιχοι συντελεστές στάθμισης των μεταβλητών (weighting coefficients - slope parameters). Το A σταθερά που εμφανίζει το μέγεθος της QD που υπάρχει ανεξάρτητα από τους άλλους παράγοντες. Για παράδειγμα,  η ελάχιστη ζητούμενη ποσότητα ψωμιού που ζητείται ακόμα και με μηδενικό εισόδημα.

Συμπεράσματα

Βεβαίως ακόμα και σε αυτό το ανώτερο επίπεδο περιγραφής της πραγματικότητας η προσέγγισή της δεν είναι εύκολη. Οι οικονομικές σχέσεις είναι από τη φύση τους ατελείς με την έννοια ότι αναφέρονται στην ανθρώπινη συμπεριφορά (human behavior) η οποία δεν μετράται ούτε ομαδοποιείται εύκολα αλλά και αλλάζει μέσα στο χρόνο. Πρόσθετα δε τα οικονομικά υποδείγματα δεν είναι δυνατόν να περιλαμβάνουν όλους τους παράγοντες που προσδιορίζουν την εξέλιξη ενός μεγέθους και για το λόγο αυτό χρησιμοποιούμε στοχαστικές μεταβλητές (U) των οποίων η ακριβής πρόβλεψη και στάθμιση στην πραγματικότητα είναι αδύνατη.

 

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Οικονομικά υποδείγματα. Οι πρόσθετες υποθέσεις στο νόμο της ζήτησης

Τα Οικονομικά υποδείγματα (models) όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο βασίζονται σε κάποιες υποθέσεις – παραδοχές.

Αναφερόμενοι για παράδειγμα στο νόμο της ζήτησης, δηλαδή στην αρνητική σχέση τιμής και ζητούμενης ποσότητας ενός αγαθού, θεωρούμε ότι δεν υπάρχει μεταβολή κάποιων  άλλων προσδιοριστικών παραγόντων (πχ. εισοδήματος). Αυτή την παραδοχή της σταθερότητας την εκφράζουμε με τη γνωστή υπόθεση ceteris paribus.

Θέλοντας να προσεγγίσουμε περισσότερο την πραγματικότητα της παραπάνω καταναλωτικής συμπεριφοράς θα πρέπει να αναφερθούμε και σε πρόσθετες παραδοχές που ισχύουν στην ανάλυση μας.

Πλήρης Ανταγωνισμός

Η επιχείρηση είναι Price taker

Δεχόμαστε ότι η μορφή αγοράς που αναφερόμαστε είναι πλήρως ανταγωνιστική. Μεταξύ άλλων αυτή η παραδοχή σημαίνει ότι λόγω του μεγάλου αριθμού επιχειρήσεων καμιά δεν μπορεί να μεταβάλλει – επηρεάσει την τιμή. Για παράδειγμα, αν μια επιχείρηση αυξήσει την τιμή πώλησης κινδυνεύει να χάσει όλους τους πελάτες της μια και θα οδηγηθούν για τις αγορές τους σε μια από τις πολλές άλλες. Δηλαδή η κάθε επιχείρηση στον πλήρη ανταγωνισμό είναι price taker.

Η ομοιογένεια του προϊόντος

Με την υπόθεση αυτή θεωρούμε ότι δεν υπάρχει ποιητική διαφορά στο προϊόν μεταξύ των επιχειρήσεων που το προσφέρουν στην αγορά.

Επομένως είναι αδιάφορο για τον καταναλωτή η επιλογή της επιχείρησης από την οποία θα αγοράσει το προϊόν.

 

Τέλεια (πλήρης) γνώση των δεδομένων της αγοράς

Τα οικονομούντα άτομα υποθέτουμε ότι έχουν πλήρη γνώση των συνθηκών της αγοράς. Αναφερόμενοι στους καταναλωτές δεχόμαστε ότι είναι γνώστες των τιμών όλων των αγαθών, των υποκατάστατων και των συμπληρωματικών.

Κατά συνέπεια οι καταναλωτές γνωρίζουν ποια αγαθά και σε ποιες τιμές θα πρέπει να αγοράσουν (ανάλογα με το εισόδημά τους) ώστε να πετύχουν το στόχο τους που είναι η μεγιστοποίηση της χρησιμότητας.

 

Είναι πράγματι δύσκολο να αποδεχτούμε το κατά πόσο η ύπαρξη τόσο πολλών υποθέσεων περιγράφει πειστικά την πραγματικότητα. Όμως δεν πρέπει να παραλείπουμε το γεγονός ότι στα οικονομικά υποδείγματα δεν είναι εφικτή η εφαρμογή συνθηκών ελεγχόμενου πειράματος. Κάτι το οποίο επιβάλλει την υιοθέτηση υποθέσων.

 

Taxes - incentives

Undoubtedly, there is a strong relationship between Taxes - incentives which affect consumption, savings and investement. How tax incentives influence investment.

An increase on taxes reduces the available income that is to be consumed or saved. This is what we define as income effect.

However, such an increase on taxes will also influence (in a negative way) the working hours for individuals. Thus they may decide to substitute one thing for another, i.e. free time for work. This is what we define as substitution effect.

As a result from the income effect, we will be forced to increase our attempt in order to gain back what we lost from our income reduction. On the other hand, since we are facing a higher tax rates, meaning a reduced available income and consequently less consumption, due to the substitution effect we may finally prefer leisure than additional working time.

Finally, it is the relative strength of the each one of the aforementioned efforts (that are pulling in opposite direction) that will allocate the closing impact of the tax.

The Laffer curve

The above is illustrated by the Laffer [1] curve (figure T1), which shows the relationship between tax income and tax rate.

Figure T1 (The Laffer curve)

 

Taxes - incentives

There is an optimum tax rate that leads to the maximization of tax revenues

Laffer suggested that as the tax rate increases (zone 0 - 40 [2] ), the tax income also increases (from 0 to X), but up to a maximum point (A) that represents the optimum tax rate where the maximum amount of tax income could be collected. After said point, should continue the tax rate to increase (zone 40 –100), the tax revenue will start to decrease (from maximum X to 0).

In other words, emerge of the substitution effect - individuals will start to substitute leisure time for additional income since they will be unwilling to work harder than before. Said lack of incentives would lead to a fall in income and therefore a fall in tax income. The end – point is undoubtedly a tax rate of 100 % where no one would be willing to work and so tax income would become zero.

Author: Manolis Anastopoulos. Assignment (part) in Public Finance, University of Leicester.


[1] Dr. Arthur Laffer was an advisor to President Reagan of USA in the early 1980s but despite that, he become quite well known through his ‘curve’ Time magazine included him among ‘The Century’s Greatest Minds’ (Greater Talent Network Inc, 1999-2002)

[2] A 40 % is a randomly price of the tax rate

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Ζητούμενη ποσότητα και Ζήτηση. Οι διαφορές στη διαγραμματική απεικόνιση

Ξεκινώντας την ανάλυση της θεωρίας της Ζήτησης είναι συχνά στη σκέψη του αναγνώστη ασαφής ο διαχωρισμός των εννοιών: Ζητούμενη ποσότητα  και Ζήτηση.

Σε προηγούμενο άρθρο Η Ζήτηση των αγαθών έχουμε αναφερθεί εκτενώς στις πολύ σημαντικές διαφορές μεταξύ των εν λόγω εννοιών. Στην τωρινή αναφορά μας θα επικεντρωθούμε περισσότερο στον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο οι συγκεκριμένες μεταβολές απεικονίζονται στα αντίστοιχα διαγράμματα.

Η Zητούμενη ποσότητα και η τιμή

Είναι γνωστό ότι η Ζητούμενη ποσότητα (QD) ενός αγαθού εξαρτάται από την τιμή (Ρ) του. Η σχέση αυτή είναι αρνητική και ισχύει υπό την προϋπόθεση ότι οι προσδιοριστικοί παράγοντες της Ζήτησης (π.χ. το εισόδημα των καταναλωτών) παραμένουν σταθεροί. Η σταθερότητα αυτών των (άλλων) παραγόντων αποδίδεται όπως έχουμε αναφέρει στο Οικονομική Επιστήμη. Μια πρώτη γνωριμία με την έκφραση ceteris paribus.

Διάγραμμα 1

Ζητούμενη ποσότητα και Ζήτηση

Μετατόπιση σε άλλο σημείο της ίδιας καμπύλης Ζήτησης (π.χ. από το Α στο Β) λόγω μεταβολής της τιμής.

Όπως εμφανίζεται στο Διάγραμμα 1 η αύξηση της τιμής από Ρ1 σε Ρ2 σημαίνει αντίστοιχα μείωση της Ζητούμενης ποσότητας από Q1 σε Q2. Διαγραμματικά υπάρχει μια μεταφορά από το σημείο Α στο σημείο Β της καμπύλης Ζήτησης (D).

Συμπέρασμα: Όταν μεταβάλλεται η τιμή ενός αγαθού μετατοπιζόμαστε σε άλλο σημείο της ίδιας καμπύλης Ζήτησης

Η Zήτηση και οι προσδιοριστικοί της παράγοντες

Μεταβολή στη Ζήτηση έχουμε όταν υπάρχει μεταβολή ενός ή περισσοτέρων από τους παρακάτω προσδιοριστικούς παράγοντες και όχι όταν μεταβάλλεται η τιμή.

  1. Εισόδημα
  2. Τιμές υποκατάστατων και συμπληρωματικών αγαθών
  3. Αριθμός καταναλωτών
  4. Προτιμήσεις καταναλωτών
  5. Προβλέψεις καταναλωτών για το μελλοντικό επίπεδο του εισοδήματος και των τιμών

Η μεταβολή των εν λόγω παραγόντων σημαίνει μεταβολή της συνάρτησης Ζήτησης και κατά συνέπεια όπως εμφανίζεται στο Διάγραμμα 2 μετατόπιση της αρχικής καμπύλης Ζήτησης (D) προς τα δεξιά (DB) αν αυξηθεί η Ζήτηση και προς τα αριστερά (DΓ) αν αντίστοιχα μειωθεί.

Διάγραμμα 2

Ζητούμενη ποσότητα και Ζήτηση

Μετατόπιση της καμπύλης Ζήτησης (δεξία ή αριστερά) λόγω μεταβολής προσδιοριστικού παράγοντα της Ζήτησης

Κρατώντας την τιμή σταθερή θα μεταφερθούμε στο σημείο Β της καμπύλης Ζήτησης DB ή στο σημείο Γ της καμπύλης ζήτησης DΓ αντίστοιχα.

Συμπέρασμα: Όταν μεταβάλλεται ένας προσδιοριστικός παράγοντας της Ζήτησης μετατοπίζεται η καμπύλη Ζήτησης.

Ταυτόχρονη μεταβολή στη Ζητούμενη ποσότητα και Ζήτηση

Βεβαίως εκτός από τις προηγούμενες μεμονωμένες περιπτώσεις μεταβολών (Ζητούμενης ποσότητας και Ζήτησης) μπορεί να συμβεί  αυτό που ονομάζουμε ταυτόχρονη μεταβολή. Για παράδειγμα, αν αρχικά έχουμε μεταβολή της τιμής μετατοπιζόμαστε σε άλλο σημείο της αρχικής καμπύλης. Στη συνέχεια αν μεταβληθεί προσδιοριστικός παράγοντας της Ζήτησης μετατοπίζεται ολόκληρη η καμπύλη.

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Οικονομική επιστήμη. Μια πρώτη γνωριμία

Η οικονομική επιστήμη ανήκει σε εκείνους τους κλάδους επιστημών που η προσπάθεια περιγραφής του αντικειμένου τους  δεν είναι εύκολη. Οι δυσκολίες που συναντάς οφείλονται κυρίως σε δύο λόγους. Ο πρώτος σχετίζεται με τη ύπαρξη όμορων κλάδων που τα σύνορα τους είναι έντεχνα κατασκευασμένα ώστε να μετατοπίζονται άκοπα όταν το λάθος πρέπει να ανήκει αλλού. Ο δεύτερος έρχεται σαν απόρροια του ξερολισμού που έχει καταλάβει και μόνιμα κατοικήσει  στο ρετιρέ του ανθρώπινου εγκεφάλου, δυστυχώς αρκετών.

Με κύριο αποδέκτη των σκέψεών μας τον νέο που αποφασίζει να σπουδάσει οικονομικά και δευτερευόντως εκείνον που αποφάσισε ότι ήρθε ο καιρός να σταματήσει να αυτοαποκαλείται οικονομολόγος θα αναφέρουμε στις παρακάτω γραμμές κάποια πρώτα στοιχεία – κατά τη γνώμη μας – χρήσιμα για την αναγνώριση της  ταυτότητας  της οικονομικής επιστήμης.

Οικονομία και πολιτική δεν είναι συνώνυμες έννοιες

Αναμφίβολα υπάρχει επικοινωνία και θα λέγαμε μια αμφίδρομη σχέση μεταξύ των δύο  επιστημών. Και ακριβώς αυτή η ισχυρή σχέση επιτρέπει την ευκολία λεκτικού περάσματος από τον ένα χώρο στον άλλο.

Σπουδάζοντας οικονομία, σύντομα γίνεται φανερό ότι ένα πράγμα είναι μια τεκμηριωμένη οικονομικά πρόταση (π.χ. ανάκαμψης της οικονομίας) και άλλο η διάθεση (υπάρχουσα πολιτική βούληση) εφαρμογής, μερικής υιοθέτησης ή απόρριψής της.

Πολιτικές δεσμεύσεις, εμμονές, ή εθελοτυφλία είναι συχνά οι λόγοι  επιλογής - εφαρμογής συγκεκριμένης οικονομικής πολιτικής έναντι άλλης. Στο αύριο, η επιλογή αυτή ενδέχεται να αποδειχθεί λανθασμένη έως και καταστροφική.

Σκεπτόμενοι τότε ποιο ήταν το λάθος θα είναι εύκολο, και ενίοτε βολικό, να κατηγορηθεί η οικονομική πολιτική που εφαρμόστηκε.  Αναζητώντας όμως περισσότερο επίμονα την αλήθεια  είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα καταλήξουμε στο ότι:

η επιλογή του οικονομικού μείγματος που εφαρμόστηκε δεν έγινε με αμιγώς οικονομικά κριτήρια αλλά μάλλον με πολιτικά.

Το να χαρακτηρίσεις κάποιον υπουργό οικονομικών ή σύμβουλό του όχι καλό οικονομολόγο δεν έχει κόστος.  Στην πράξη όμως είναι ιδιαίτερα δύσκολο να ισχύει για ένα άτομο που του δόθηκε επίσημα η αρμοδιότητα να χαράσσει την οικονομική πολιτική ενός κράτους. Μη ξεχνάμε ότι γενικά η αρνητική κριτική είναι εύκολη, αλλά όχι πάντα αντιπροσωπευτική.

Τα υποδείγματα της Οικονομικής επιστήμης

Στη φύση το να συναντήσουμε ένα μέγεθος του οποίου η μεταβολή - εξέλιξη ερμηνεύεται από την επίδραση μόνο ενός άλλου παράγοντα είναι κάτι σπάνιο. Συνήθως υπάρχουν περισσότεροι του ενός παράγοντες που επηρεάζουν τη μεταβολή του πρώτου. Για παράδειγμα, μπορεί να εξετάζουμε την ποσοτική ή ποσοστιαία σχέση μεταξύ του αριθμού των παιδιών που ζουν στην επαρχία και του αριθμού των εισαχθέντων στα ΑΕΙ – ΤΕΙ. Ολοκληρώνοντας την έρευνα μας θα καταλήξουμε σε κάποια συμπεράσματα. Όμως υπάρχουν και παράγοντες όπως το εισόδημα, το μορφωτικό επίπεδο των γονιών, κ.α. που έχουν παρέμβει στην διαμόρφωση της τελικής σχέσης αλλά δεν έχουν αναφερθεί και επομένως δεν έχει εκτιμηθεί η συμμετοχή τους. Στην έρευνά μας αυτούς του παράγοντες τους θεωρήσαμε  σταθερούς.

Η οικονομική επιστήμη χρησιμοποιεί στα υποδείγματά της τον Λατινικό όρο

ceteris paribus

Σε ελεύθερη μετάφραση ο όρος σημαίνει όλα τα άλλα ίσασταθερά,  και χρησιμοποιείται ακριβώς για να δηλώσει αφενός την ύπαρξη δευτερογενών (όχι ιεραρχικά) παραγόντων και αφετέρου τη διατήρηση της σταθερότητάς τους όταν εξετάζουμε τη σχέση μεταξύ κάποιων μεγεθών - μεταβλητών.

 

ceteris paribus και Οικονομική επιστήμη

The meaning of Ceteris Peribus (photo: www.slideshare.net)

Για παράδειγμα η ύπαρξη αρνητικής σχέσης μεταξύ της τιμής ενός αγαθού και της ζητούμενης ποσότητάς του ισύει υπό την προϋπόθεση της σταθερότητας π.χ. του εισοδήματος. Η αναφορά στη σταθερότητα παράγοντα / ων δηλώνεται με την έκφραση ceteris paribus.

- Αμφισβητώντας την Οικονομική επιστήμη

Ορισμένοι αναρωτιούνται για το πως είναι δυνατόν να υποβάλλεις την ίδια ερώτηση σε τέσσερις οικονομολόγους και ενδεχομένως να ακούσεις τέσσερις διαφορετικές απαντήσεις. Είναι πράγματι δύσκολο να αντιληφθείς αν δεν ασχολείσαι επαγγελματικά με το χώρο της οικονομίας ότι και οι τέσσερις απαντήσεις μπορεί να είναι σωστές Yes, Economics Is a Science

Σαν αποτέλεσμα αρκετοί αμφισβητούν την υπόθεση ceteris paribus ισχυριζόμενοι ότι υπεραπλουστεύει την πραγματικότητα και επομένως δεν δέχονται την αξιοπιστία των συμπερασμάτων κάποιων οικονομικών μοντέλων.

- Ο αντίλογος

Στην οικονομική επιστήμη Μια αρχική προσέγγιση στη δομή της Οικονομίας δεν υπάρχουν συνθήκες ελεγχόμενου πειράματος. Για παράδειγμα, δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε δοκιμαστικούς σωλήνες για να ελαχιστοποιήσουμε την επίδραση άλλων  εξωγενών παραγόντων στην υπό εξέταση σχέση. Συγχρόνως προσπάθεια γίνεται στη μελέτη ή πρόβλεψη συμπεριφοράς του ατόμου, και ο τρόπος αντίδρασης της ανθρώπινης συμπεριφορά είναι πολύ δύσκολο να γενικευθεί -  ομαδοποιηθεί.

Το γεγονός αυτό καθιστά απαραίτητη τη χρησιμοποίηση μαθηματικών, στατιστικής και οικονομετρίας στην προσπάθεια στάθμισης της επίδρασης των όποιων άλλων παραγόντων αλλά και της πιθανότητας εμφάνισής τους.

Για επίλογο

Το ζητούμενο ασφαλώς δεν είναι να γίνουμε (διάφορο του να αυτοαποκαλούμεθα) όλοι οικονομολόγοι . Όμως όσοι αποφασίσουν να ασχοληθούν με αυτή την επιστήμη θα πρέπει κατά τη γνώμη μας να ενημερωθούν όσο περισσότερο μπορούν για το αντικείμενό της Οικονομική Λογική και καθημερινότητα, να είναι ξεκάθαρο στη σκέψη τους ότι δεν είναι πολιτική, και βέβαια η απόφασή τους να μην είναι αναγκαστική, δηλαδή το αποτέλεσμα της απόρριψης άλλων επιστημονικών κλάδων.

Σπουδάζοντας την Οικονομική επιστήμη σύντομα θα διαπιστώσετε ότι τα λάθη δεν βρίσκονται τόσο στις θεωρίες - υποδείγματά της επιστήμης αλλά πολύ περισσότερο στις λανθασμένες ανθρώπινες επιλογές που άλλοτε εσκεμμένα και άλλοτε όχι, διαστρεβλώνουν ή ξεχνούν τις οικονομικές αρχές.

 

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

Συμφωνία Eurogroup 15.06.17. Διαβάζοντας «αμιγώς» οικονομικά.

Έκλεισε λοιπόν η δεύτερη αξιολόγηση με μια ακόμα «συμφωνία». Νέα Συμφωνία Eurogroup! Βέβαια σε προηγούμενο άρθρο έχουμε εκφράσει τη λύπη μας για την χαμένη έννοια κάποιων λέξεων.

Η «συμφωνία» - όπως πάντα συμβαίνει – χαιρετίστηκε με διθυράμβους από ορισμένους ενώ αμφισβητήθηκε το πραγματικό όφελός της από άλλους πανηγυρισμοί και απογοητεύσεις.

Η διαφορετική ανάγνωση του ίδιου γεγονότος είναι συνηθισμένη και γίνεται εκνευριστικά αναμενόμενη ειδικά όταν οι αναγνώστες «μεταφράζουν» με πολιτικά μόνο κριτήρια.

Οι δικές μας σκέψεις - το έχουμε αναφέρει επανειλημμένα – δεν μορφοποιούνται με βάση πολιτικές λογικές ή κατευθύνσεις. Προέρχονται και αναπτύσσονται με κριτήρια του επιστημονικού χώρου που ανήκουμε. Και αυτός είναι δεν είναι η πολιτική, αλλά η Οικονομία.

Σκεπτόμενοι λοιπόν με αυτή την ιδιότητα θέλουμε να καταθέσουμε τις απόψεις μας για τη νέας Συμφωνίας Eurogroup της 15ης Ιουνίου 2017.

Πρωτογενή πλεονάσματα  –  Επικείμενη έξοδος από τα προγράμματα

Η Ελλάδα δεσμεύτηκε με τη δημιουργία πρωτογενών πλεονασμάτων της τάξης του 3,5% του ΑΕΠ μέχρι το 2023 και κοντά στο 2% του ΑΕΠ για την περίοδο 2023-2060 (!!)

Δηλαδή από το σήμερα και για τα επόμενα 43 χρόνια συμφωνούμε σε συγκεκριμένα μεγέθη ανεξάρτητα από τους κύκλους της οικονομίας. Τι είδους οικονομία θα έχουμε; Τόσο ισχυρή, που χωρίς νέα αύξηση των φόρων ή νέα μείωση των κοινωνικών δαπανών θα πετυχαίνουμε τα συγκεκριμένα πλεονάσματα;

Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση για ποιες ακριβώς θα είναι οι σχέσεις του μέσου Έλληνα με το Κράτος αναφορικά με τις φορολογικές υποχρεώσεις (!!) του, αλλά και με την «επιστροφή» από τη μεριά του κράτους κοινωνικών παροχών προς αυτόν.

Έχοντας αναλάβει τις προηγούμενες υποχρεώσεις μέχρι το 2060 δεν αντιλαμβανόμαστε την «έννοια» της λήξης των προγραμμάτων - μνημονίων τον Αύγουστο του 2018..

Συγχρόνως αναρωτιόμαστε γιατί να γίνεται συζήτηση για ελάφρυνση του χρέους αν η οικονομία μας μπορεί να παράγει τέτοια σταθερά πρωτογενή πλεονάσματα σε τόσο μεγάλο βάθος χρόνου. Μια τέτοια υπερ-οικονομία θα δανείζει, δεν θα δανείζεται. Επομένως πολύ εύκολα θα είναι συνεπής προς τις παλιές δανειακές υποχρεώσεις της!

Κάποια όνειρα είναι όμορφα!

Βιωσιμότητα χρέους – Ποσοτική χαλάρωση - Έξοδος στις αγορές

Είναι τόσο μεγάλη η ασάφεια αυτών που ακούστηκαν σχετικά με τη βιωσιμότητα του Ελληνικού χρέους που δυστυχώς τείνουν να επιβεβαιώσουν την άποψή μας debt/GDP ότι με τις τωρινές λογικές δεν θεωρείται βιώσιμο από τους πιστωτές της χώρας μας.

Στην άποψή μας αυτή συνηγορεί η απαίτηση της ΕΕ και του ΔΝΤ για τα συγκεκριμένα πρωτογενή πλεονάσματα. Και τη σφραγίζει η άρνηση (μέχρι σήμερα) να μπει η Ελλάδα στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ.

Αν η αίσθηση της ευρύτερης αγοράς είναι κοντά στην άποψή μας μάλλον μπορούμε να φανταστούμε τον χαρακτήρα των funds που θα ζητήσουν Ελληνικά ομόλογα (όταν επιχειρήσουμε την έξοδό μας στις αγορές), τα ασφάλιστρα κινδύνου που θα δεχτούμε και επομένως και το κόστος αυτού του δανεισμού. Και είναι γνωστό ότι υπάρχουν και απαιτητικοί αλλά και επιθετικοί δανειστές..

Με τι όρους θα δανειστούμε;

Ανάπτυξη

Ασφαλώς το ζητούμενο!. Όμως με τα προηγούμενα δεδομένα ή με τις προσωπικές εκτιμήσεις μας δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε το πως η οικονομία θα ανακάμψει.

Συγκεκριμένα είναι γνωστό ότι νέο χρήμα δεν μπορούμε να κόψουμε.  Η ΕΚΤ – τουλάχιστον επί του παρόντος - δεν μας το προσφέρει έμμεσα μέσω αγοράς Ελληνικών ομολόγων (ποσοτική χαλάρωση). Συνθήκες έλευσης επενδύσεων από το εξωτερικό δεν υπάρχουν μέσα σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας και δυσπιστίας. Η έλλειψη ρευστότητας, οι ιδιαίτερα υψηλοί  φορολογικοι συντελεστές και πάμπολλα γενικά αντικινήτρα, ούτε την ντόπια διάθεση καθιστούν ορατή. Φοροδιαφυγή, παραοικονομία και αδιαφάνεια εξακολουθούν να πρωταγωνιστούν.

Πως η οικονομία θα μπεί σε τροχιά ανόδου;

Για Επίλογο

Δεν θέλουμε να πιστέψουμε στην ύπαρξη σκοτεινών σχεδίων γι αυτόν τον τόπο. Κάτι τέτοιο θα αδυνατούσε περισσότερο τη δύναμη της άποψης και της σκέψης προς την κατεύθυνση της «δημιουργίας» καλύτερων οικονομικά ημερών.

Θα επιθυμούσαμε να είμαστε αισιόδοξοι. Όμως σκεπτόμενοι «αμιγώς» οικονομικά δεν μπορούμε να υιοθετήσουμε  τον στρουθοκαμηλισμό αλλά και ούτε να δεχτούμε την ύπαρξη μαγικών συνταγών στο χώρο της επιστήμης μας. Αντίθετα πιστεύουμε στο πρόγραμμα, στην οργάνωση, στη βούληση, στη γνώση, και βέβαια στην ικανότητα εφαρμογής της.

ΑΟΘ – Σχολιασμός θεμάτων (Πανελλαδικές εξετάσεις 2017)

ΑΟΘ – Σχολιασμός θεμάτων 2017. Η γνώμη μας σχετικά με τα φετινά θέματα των πανελλαδικών εξετάσεων στις Αρχές Οικονομικής Θεωρίας είναι ότι απαιτούσαν από τον μαθητή ουσιαστική κατανόηση της ύλης. Κάτι το οποίο - σύμφωνα με  τη δική μας άποψη, είναι απαραίτητο να συμβαίνει.

Έχουμε επανειλημμένως υποστηρίξει: α) ότι το μάθημα ΔΕΝ είναι «λογικής» μαθαίνω έννοιες απέξω,  β) την αναγκαιότητα χρήσης διαγραμμάτων τα οποία αφενός βοηθούν στην κατανόηση των ερωτημάτων και αφετέρου (και σε πολλές περιπτώσεις) «φανερώνουν» την λύση, αλλά και γ) ότι αυτό που χαρακτηρίζει ένα μάθημα σε δύσκολο ή εύκολο είναι ο βαθμός «σωστής» προσέγγισής του από τον μαθητή από την πρώτα ακούσματα που θα έχει.

 

Οι δικές μας σκέψεις για τα φετινά θέματα είναι οι παρακάτω:

ΘΕΜΑ Α

Σαφή ερωτήματα χωρίς κάποιο «πονηρό» σημείο. Το ερώτημα Α3 ήθελε ιδιαίτερη προσοχή στην εκφώνησή του αλλά και στη συγκριτική πρόκριση της απάντησης δ έναντι της β. Αρκετοί υποψήφιοι θεώρησαν το σιτάρι και το ψωμί συμπληρωματικά αγαθά με αποτέλεσμα να επιλέξουν το β. Βεβαίως η ανάγνωση και μόνο της δ επιλογής θα έπρεπε να τους κάνει να το ξανασκεφτούν. Η γνώμη μας πάντως είναι ότι το β θα μπορούσε να μην υπάρχει σαν πιθανή απάντηση.

 ΘΕΜΑ Β

Απόλυτα σαφείς ερωτήσεις που φωτογράφιζαν πολύ καθαρά τις ζητούμενες απαντήσεις.

ΘΕΜΑ Γ

Γ1. Εδόθη το στοιχείο της μεγιστοποίησης του μέσου προϊόντος για L = 50 ενώ δεν ήταν απαραίτητη πληροφορία στην συμπλήρωση των ερωτηματικών (κενών). Κάτι τέτοιο βεβαίως δίνει πρόσθετη δυνατότητα επίλυσης.

Γ3. Είχε ενδιαφέρον ότι από τη σχέση TC = 50 + W.L + C.Q  ουσιαστικά δινόταν ότι FC = 50 δεδομένου ότι TC = FC + VC  και VC = L.W + C.Q

Γ4. Χρειάζονταν αρκετοί υπολογισμοί και συμφωνούμε με τη μοριοδότηση των 8 μονάδων.

Τα υπόλοιπα ερωτήματα δεν χρήζουν (κατά την άποψή μας) κάποιας ιδιαίτερης ανάλυσης ή παρατήρησης.

ΘΕΜΑ Δ

Δ1.Κλασικό ερώτημα χωρίς κάτι το ιδιαίτερο για σχολιασμό.

Δ2, Δ3, και Δ4.

Ο βαθμός δυσκολίας δεν ήταν (συγκριτικά με άλλες χρονιές) μικρός. Όμως δεν θεωρούμε ότι ο προσεκτικός και με μαθηματική σκέψη υποψήφιος θα δυσκολευόταν να υπολογίσει τις νέες συναρτήσεις ζήτησης και προσφοράς (Δ2) αλλά και να απαντήσει στα Δ3 και Δ4 ερωτήματα αν είχε κάνει στο πρόχειρό του διάγραμμα.

 

Κλείνοντας το σχολιασμό μας ευχόμαστε καλά αποτελέσματα στους μαθητές και κυρίως να «εισπράξουν» το ανάλογο της προσπάθειά τους.

ΑΟΘ ~ Για όσες / ους τελείωσαν την Β' Λυκείου

Μια και σε λίγες μέρες ξεκινάει η καλοκαιρινή προετοιμασία σας και αναφερόμενος σε εκείνες / ους που ενδιαφέρονται για τα οικονομικά θα ήθελα να σας πω την άποψή μου για το πως να «αντιμετωπίσετε» την Οικονομική θεωρία.

Από την αρχή να έχετε στην σκέψη σας ότι ΔΕΝ είναι μάθημα που πρέπει να προσεγγίσετε με τη λογική της αποστήθισης εννοιών. Αντίθετα, θα πρέπει να καταβάλετε προσπάθεια να «μπείτε» στη λογική των εννοιών, νόμων, κανόνων και ορισμών. Τότε θα είσαστε σε θέση να «παρακολουθήσετε» την εξέλιξη της ύλης – κεφαλαίων, αλλά και σύντομα να καταλάβετε τη λογική σύνδεση - αλληλουχία της οικονομικής  σκέψης.

Για παράδειγμα, ίσως έχετε ήδη ακούσει για το κύριο οικονομικό πρόβλημα των οικονομιών. Εάν κατανοήσετε την ουσία του, το τι «κρύβεται» από πίσω του, θα γίνουν «αναμενόμενα» ακούσματα όσα αναφέρονται στη συνέχεια στην καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων ή στο γιατί το κόστος ευκαιρίας ενός (οικονομικού) αγαθού  σημαίνει θυσία – απώλεια άλλου / ων που θα μπορούσαν να παραχθούν αντί αυτού.

Το πρώτο κεφάλαιο ΔΕΝ είναι αντιπροσωπευτικό της συνέχειας. Αυτό σας το αναφέρω γιατί ενδέχεται να σας «κουράσει». Αποφεύγοντας όμως την αποστήθιση και επιδιώκοντας την σύνδεση των εννοιών η αίσθηση «κούρασης» θα μειωθεί. Ασφαλώς το ότι δεν είναι αντιπροσωπευτικό ΔΕΝ σημαίνει ότι «πρέπει» να  το υποτιμήσετε.

Το πιο σημαντικό (με διαφορά) κεφάλαιο της ύλης σας από άποψη ουσιαστικής κατανόησης και μεθοδολογίας είναι το 2ο που αναφέρεται στη Ζήτηση των αγαθών. Αν και μέχρι τότε που θα ακούσετε για τη Ζήτηση θα τα ξαναπούμε ας έχετε υπόψη σας από τώρα τη σπουδαιότητα της κατανόησης του για την επιτυχία σας στις εξετάσεις.

Να ακούτε τους καθηγητές σας σε εκείνα τα σημεία που «επιμένουν» και ειδικά όταν τους πιάνει η «γκρίνια» τους γι αυτά…

ΚΑΛΗ ΑΡΧΗ στην προσπάθειά σας!

Η θριαμβολογία της απουσίας του λόγου

Μέχρι το Eurogroup της προηγούμενης Δευτέρας το κοινό χαρακτηριστικό της εκάστοτε «συμφωνίας» ήταν το ναι (από την πλευρά μας) της αποδοχής των προ-απαιτούμενων για την ύπαρξη συμφωνίας! Η λέξη ναι, άγνωστοι γιατί, συνοδεύεται εσχάτως από μια θριαμβολογία για το αποτέλεσμα!

Βεβαίως η λέξη συμφωνία, συνήθως προϋποθέτει, το ξεκίνημα δύο πλευρών από διαφορετικά «θέλω» και μέσω επικοινωνίας και διαπραγματεύσεων τη «σύγκλιση» τους σε ένα αποτέλεσμα που δεν χαρακτηρίζεται καταστροφικό ή υποτιμητικό για μια από τις δύο πλευρές. Ένα τέτοιο βέβαια ενδεχόμενο χαρακτηρίζεται καλύτερα από τον όρο αποδοχή ή υποταγή.

Θριαμβολογία εκ νέου..

Την προηγούμενη Δευτέρα πρωτοτυπήσαμε πάλι! Αποδεχτήκαμε τους όρους του νέου παιχνιδιού πριν καν συμφωνήσουν μεταξύ τους τα δυνατά μέρη του deal. Και αρχίσαμε λοιπόν τα προ – πανηγύρια μια και είμαστε fun γενικώς των πανηγυριών. Αργότερα όμως διαφωνήσαμε, δεν δεχτήκαμε αυτή τη φορά το menu που αναγκαστικά μας προσέφεραν. Και αυτό γιατί απλά δεν υπήρχε menu! Οι chef βλέπετε είχαν διαφορετικές γαστρονομικές προσεγγίσεις.

Είναι περισσότερο από λυπηρό ότι εκτός από τη χαμένη έννοια των λέξεων μας χαρακτηρίζει γενικά η απουσία. Και ασφαλώς δεν αναφερόμαστε στην φυσική παρουσία μας σε ένα χώρο διαπραγματεύσεων, αλλά στην ανυπαρξία της πραγματικής παρουσίας του λόγου ή της επιχειρηματολογίας μας.

Ασφαλώς δεν είμαστε ο «δυνατός» της παρέας, αλλά εμείς διαλέξαμε αυτή τη συντροφιά! Όπως επίσης εμείς επιλέξαμε την «ενδυματολογική» εμφάνιση μας στις συγκεντρώσεις του group. Και πράγματι, άλλοτε ήταν πρωτότυπες (δεν λέω), άλλοτε ντεμοντέ, άλλοτε επαναστατικές (εξ αποστάσεως) και άλλοτε απλά αποδεκτές από τον οικοδεσπότη. (Τι ακριβώς προσπαθούμε και με ποιο τρόπο)

Επιστρέφοντας την κάθε φορά από το party (πίσω στην πατρίδα) μεταφέραμε ενθουσιασμό, και ατμόσφαιρα επιτυχίας (Πρωτογενές πλεόνασμα ~ Πανηγυρισμοί, απογοητεύσεις και ερωτηματικά)! Επιτυχίας σε τι; Για ποιόν; Και με ποια μετάφραση της λέξης;

Μας είναι δύσκολο να αντιληφθούμε σαν συστατικά της επιτυχίας το ξεπούλημα, την φτωχοποίηση, την παρακμή, την έλλειψη οράματος, την υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου, τον διχασμό, την πόλωση, την απουσία λόγου, την εκνευριστική αλλοίωση της πραγματικότητας, και  τη χαμένη αίσθηση της πραγματικότητας (Απύθμενη ύφεση).

Το προηγούμενο cocktail εμπλουτίζεται, ατυχώς καθημερινά, και με νέα συστατικά που μεταφέρουν την παταγώδη αποτυχία εκτός από το οικονομικό, και πολιτικό επίπεδο και σε επίπεδο ήθους και χαιρεκακίας.

Όλα τα προηγούμενα μας λυπούν. Το τελευταίο μας απογοητεύει.